خراسان رضوی| آسبادهای پارسی در راه ثبت جهانی؛ شهرستان نشتیفان مهد آسبادهای ایرانی

به گزارش خواف نیوز به نقل از تسنیم  ارزش‌های فرهنگی معماری ایرانی گنجینه‌ای گرانبها از آموزه‌هایی است که از نسل‌های گذشته به یادگار مانده‌اند و باید به نسل‌های آینده انتقال یابند.

این گنجینه‌های مادی و معنوی دارای ارزش‌های معمارانه، زیباشناسانه، باستان‌شناختی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و با هر نوع عملکرد و کاربرد، نمادی از هویت، فرهنگ، بقای نسل‌ها و به عنوان میراث فرهنگی تاریخی به شمار می‌آید.

بناها با ساختار و مصالح بومی نشات گرفته از اقلیم، نشات گرفته از نیازمندی‌های حیات اجتماعی و فرهنگی، نشات گرفته از وضعیت اقتصادی و سیاسی جوامع مستلزم شناخت همه جانبه‌نگر و ویژه است. تمدن دیرینه سرزمین ایران همواره با نوآوری‌ها و پیشرفت‌های فنی و هنری که به صورت چندجانبه و میان رشته‌ای به ثمر رسیده‌اند، توانسته نامی بلندآوازه برای خود در میان سایر تمدن‌ها پدید آورد.

فناوری به عنوان توانایی ساخت و استفاده از ابزار به مثابه عامل اساسی در تمایز انسان از دیگر موجودات مطرح است و به مجموعه فرآیندهایی گفته می‌شود که جوامع انسانی از طریق آن‌ها بر محیط خود تاثیر می‌گذارند. یکی از نمونه‌های ارزشمند که جلوه‌ای از دانش بومی ایرانیان در راستای سازگاری با اقلیم و بهره‌برداری موثر از عوامل طبیعی با فناوری و عملکرد صنعتی پدید آمده، آسبادهای ایرانی یا پارسی است.

نشتیفان مهد آسبادهای ایرانی

آسیاب‌های بادی نشتیفان در خراسان رضوی که مشهور به آسباد هستند، از عظیم‌ترین مجموعه‌های خشت، گل و چوبی تاریخی ایران و قدیمی‌ترین مجموعه آسبادهای جهان بازمانده از تاریخ پیش از اسلام ایران محسوب می‌شوند.

نشتیفان شهری است با قدمت بیش از شش دهه  که ریشه نام این شهر از دو کلمه«نش» که محلی شده «نیش» کنایه از نیش کژدم (محلی شده عقرب) که به وفور در نواحی گرم و خشک به ویژه نشتیفان یافت می‌شود و «تیفان» که محلی شده «توفان» یا همان وزش بادهای موسمی است.

این بادها در کل مدت سال این منطقه را به لحاظ موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد ساخته و ساکنان آن را از قدیم‌الایام  به فکر ساخت آسیاب بادی‌ در جهت بهره‌برداری از این جریانات هوایی بوده‌اند.

در حال حاضر این آسبادها علاوه بر اهمیت تاریخی خود به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری در ایران نیز شمار می‌روند و سالانه گردشگران داخلی و خارجی زیادی جهت بازدید این آسبادها به شهرستان خواف سفر می‌کنند.

تاسیس پایگاه میراث فرهنگی آسبادهای ایران

محمد رکنی سرپرست پایگاه میراث فرهنگی آسبادهای ایران پیرامون قدمت تاریخی این آسبادها می‌گوید: شواهد گوناگونی وجود دارد که نشان می‌دهد قدیمی‌ترین آسیاهای بادی در شرق و جنوب شرق ایران ساخته شده‌اند. پیشینه شکل‌گیری آن براساس منابع مکتوب برخی مورخین مانند اصطخری ( قرن ۴ ه.ق ) به  ۲۰۰۰ سال پیش (قبل از اسلام ) در سیستان وجود داشته‌اند.

در بین بادهای محلی ایران، بادهای ۱۲۰ روزه سیستان در بخش شرقی سرزمین ایران برای مدتی از سال حاکمیت می‌یابند. محدوده وزش این بادها ناحیه شمال ایران و منطقه موسمی در شبه قاره هند است و از طریق افغانستان و به ویژه در بیابان تار این کشور قدرت یافته و با عبور از نواحی کم ارتفاع افغانستان وارد ایران می‌شود. جهت وزش آن ها در جنوب خراسان و زابل، شمال شرق و جنوب غرب می باشد و آسبادهای ایران تحت تاثیر این بادها در سه استان خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان گسترس یافته است.

وی با اشاره به  ایجاد پایگاهی در جهت حفظ و ثبت این آسبادها ادامه می‌دهد: پایگاه میراث فرهنگی آسبادهای ایران در سال ۱۳۹۶ با اهداف عالیه حفاظت و صیانت از میراث بومی چون آسبادهای ایران در استان خراسان رضوی شهر نشتیفان تاسیس شد از اقدامات صورت گرفته در پایگاه میراث فرهنگی آسبادهای ایران بررسی و شناسایی آسبادهای واقع در مراکز شهری و روستایی استان‌های مذکور بوده که تعداد آسبادهای ایران در گذشته طبق مدارک و اسناد، ۴۱۶ دستگاه آسباد و در حال حاضر ۳۱۱ دستگاه آسباد شناسایی شده که در استان خراسان رضوی به تعداد ۱۳۰، در استان سیستان و بلوچستان به تعداد ۶، استان خراسان جنوبی ۱۷۵ دستگاه شناسایی شده است.

سرپرست پایگاه میراث فرهنگی آسبادهای ایران با اشاره به مراحل پایانی انجام عملیات مستندنگاری و نقشه‌برداری آسبادهای نشتیفان خواف برای ثبت جهانی اظهار می‌دارد: انجام پروژه‌های مستندسازی و برداشت از آسبادها و فضاهای وابسته به آن، انجام مطالعات تعیین عرصه و حریم آسبادها، ساماندهی مسیرهای دسترسی و گذرهای گردشگری به آسبادها، شناسایی افراد و مشاغل وابسته به آسبادها در قالب پرونده میراث ناملموس، برگزاری همایش‌های داخلی و بین‌المللی به منظور شناخت و معرفی و حفاظت از این آثار در برنامه‌های ادواری پایگاه میراث فرهنگی آسبادهای ایران است.

مدیر موزه خراسان در ادامه با اشاره به اهمیت ثبت قطعی این آثار تاریخی در فهرست جهانی می‌افزاید:  آسبادهای ایران به شماره ۶۱۹۲ در فوریه ۲۰۱۷ در فهرست موقت میراث جهانی ثبت شده است؛ بر این اساس به منظور فراهم‌سازی ثبت زنجیره‌ای آسبادها در فهرست میراث جهانی  تعیین اهداف و برنامه‌های پژوهشی، مطالعاتی، حفاظت، مرمت، ساماندهی، اقدامات مشارکتی، برنامه‌های معرفی و آموزش و تمام اقدامات فنی و اجرایی وفق ساختار و اصول پرونده ثبت جهانی در اولویت‌های اقدام پایگاه است.

محمود باعقیده رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان خواف با اشاره به اهمیت این آسبادها برای منطقه اظهار می‌دارد: در یکی دو سال اخیر اکثر آسبادها مرمت شده‌اند و مردم محلی نیز به عنوان یک جاذبه تاریخی تبلیغ کننده این بناها هستند. برنامه‌ها و جشن‌ها نیز اخیرا در کنار این بناها برگزار و عملا به نمادی برای شهر تبدیل شده است.

وی ادامه می‌دهد: در سال اخیر ورود گردشگر خارجی به این  شهرستان سه برابر شده که صرفا برای بازدید از بناهای تاریخی آمده‌اند. این گردشگران مختص خواف و بازدید از آسبادها آمده بودند و اکثر تورها نیز دو شب حداقل اقامت داشته‌اند. اکثر این بازدیدکنندگان نیز خارج از استان هستند که در شهرستان اقامت داشته‌اند هر چند نباید غافل شد که مراکز بوم‌گردی نیز نقش مهمی در اسکان این گردشگران داشته‌اند. این بناها و شرایط ویژه گردشگری خواف منجر به ماندگاری حداقل یک تا دو شب گردشگر شده که آسبادها  مهمترین جاذبه گردشگری هستند.

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان خواف با اشاره به اثرات اجتماعی این آثار خاطرنشان می‌دارد: غرور ملی مردم منطقه بالا رفته و حفظ و نگهداری از این آسبادها برای مردم نشتیفان موضوعی جدی شده؛ به عنوان مثال  صاحبان خانه در مسیر آسبادها حتی برای نمای منزل خود با ما مشورت می‌کنند در حالی که در سال‌های گذشته این گونه نبود. اهمیت حضور گردشگر و بناها برای مردم درک شده؛ آسبادها در قدیم برای بسیاری از شهروندان حکم زباله‌دان را داشت اما حالا خود شهروندان محلی اقدام به جمع‌آوری  زباله‌ها می‌کنند؛ این در حالی است که هنوز ثبت جهانی هنوز نشده و تنها ثبت ملی اتفاق افتاده است.

باعقیده همچنین با اشاره به افزایش آمار بازدید در شهرستان می‌افزاید: آمار بازدیدکننده در دو ماه اول سال حدود ۶ هزار بازدید و تعداد گردشگر همراه با اسکان شبانه در همین مدت حدود ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ نفر بوده که برای شهری مانند نشتیفان بسیاری بالا است. به ویژه وقتی بدانیم این گردشگران مختص آسبادها می‌آیند.

انتهای پیام/ح

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

پایگاه خبری خواف نیوز – اخبار شهرستان خواف | سیاسی، فرهنگی،هنری، اجتماعی، ورزشی